बघा संपूर्ण व्हिडीओ वरील लिंक वर
या स्मृति कशा पुसणार?
डॉ. ह. नि. सोनकांबळे
एमजीएम विद्यापीठ, छत्रपती संभाजीनगर
भारतीय लोकशाहीचा पाया हा प्राचीन काळापासून चालत आलेल्या वाद-संवादाच्या समृद्ध परंपरेवर आधारित आहे. आज सत्ताधारी भाजप आणि विरोधी पक्षांमध्ये सुरू असलेले वैचारिक घमासान ही याच परंपरेची देणगी आहे. प्राचीन काळात भगवान बुद्धांनी सामाजिक प्रगतीसाठी विचार-विनिमयाला महत्त्व दिले, तर सम्राट अशोकाने चर्चा आणि वादविवादाचे नियम बनवताना विरोधकांचा सन्मान करण्याचा स्पष्ट नियम घालून दिला. रामायण असो वा मोगल बादशाह अकबराच्या दरबारातील बुद्धीप्रामाण्यवादाचा पुरस्कार असो, या सर्व परंपरांमधून एकच धारणा समोर येते—ती म्हणजे संवादातूनच चांगला मार्ग निघतो. आधुनिक कालखंडात, ब्रिटिश विचारवंत जेम्स बुकानन यांनी लोकशाहीला ‘चर्चेतून चालणारे शासन’ अशी व्याख्या दिली. ब्रिटिशांनी 'शॅडो कॅबिनेट'ची संकल्पना आणून विरोधी पक्षाच्या नेत्यांना सत्ताधाऱ्यांइतकेच महत्त्व दिले. सत्ताधाऱ्यांच्या कामावर योग्य व रचनात्मक टीका व्हावी, यासाठी आपले शत्रुत्वही चांगले असले पाहिजे, हे यामागील मुख्य तत्त्व होते. भारतानेही याच संसदीय परंपरेला जपण्याचा प्रयत्न केला आहे. परंतु, आजकाल भारतीय राजकारणातील हा संवाद आता शत्रुत्वात बदलत आहे की काय, अशी गंभीर शंका निर्माण झाली आहे.
आजच्या राजकारणाची पातळी खालावत चालल्याचे चित्र दिसत आहे. याचे ताजे उदाहरण म्हणजे भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष रवींद्र चव्हाण यांनी लातूरमध्ये केलेले वक्तव्य, ज्यात त्यांनी माजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या आठवणी "शंभर टक्के पुसल्या जातील" असे म्हटले. या वक्तव्यावर सर्वपक्षीय कार्यकर्त्यांनी नाराजी व्यक्त केली, कारण विलासराव देशमुखांनी कधीही कोणत्याच कार्यकर्त्यासोबत भेदभाव केला नाही, ज्यामुळे ते सर्वांना आपले वाटायचे. वास्तविक पाहता, महाराष्ट्राच्या राजकारणात एक काळ असा होता की, जर एखाद्या नेत्याने विरोधकांवर खूप खालच्या पातळीवर टीका केली, तर त्याला राजीनामा द्यावा लागायचा किंवा पक्षातून त्याची हकालपट्टी व्हायची. मात्र, आज परिस्थिती अशी आहे की, जो व्यक्ती कठोर आणि खालच्या स्तराची भाषा वापरतो, त्यालाच राजकारणात संधी दिली जाते आणि तो 'लोकप्रिय' म्हणून गणला जातो. ज्या व्यक्तीने महाराष्ट्राला आदर्श राजकारणाची परंपरा निर्माण करून दिली, त्या व्यक्तीवर ती हयात नसतानाही टीका करणे, हे राजकारण कोणत्या थराला गेले आहे हे दर्शवते.
विलासरावांच्या याच सभ्य स्वभावामुळे ते विरोधकांच्या मनावरही अधिराज्य गाजवायचे. माजी केंद्रीय मंत्री राजीव शुक्ला यांनी विलासरावांच्या बाबतीतला दिल्लीतील एक प्रसंग सांगितला होता: मनमोहन सिंग पंतप्रधान असताना, अण्णा हजारे यांचे लोकपाल आंदोलन सुरू होते. संसदेत प्रचंड खडाजंगी सुरू असताना, विलासराव नुकतेच महाराष्ट्रातून केंद्राच्या राजकारणात सक्रिय झाले होते. काँग्रेस नेत्यांमध्ये अशी चर्चा होती की, हे आंदोलन विलासरावच शांत करू शकतात. मनमोहन सिंग आणि प्रणव मुखर्जी यांच्या भेटीनंतर, दुसऱ्याच दिवशी विलासराव रामलीला मैदानावर अण्णा हजारे यांना भेटले आणि त्यांनी हे आंदोलन शांत केले. राजीव शुक्ला सांगतात की, विलासरावांनीच हे आंदोलन शांत केले; ते नसते तर आंदोलन आणखी चिघळले असते. एनडीटीव्हीचे ज्येष्ठ पत्रकार विजय त्रिवेदी यांनीही विलासरावांचे कौतुक करताना असे म्हटले होते की, ‘महाराष्ट्राचे राजकीय नेते देशाच्या राजकारणात नेहमीच महत्त्वाच्या भूमिकेत दिसतात. यातलेच एक नेते म्हणजे विलासराव देशमुख.’
ज्येष्ठ पत्रकार अनुराधा प्रसाद यांनी विलासरावांच्या स्वभावाविषयी गौरवोद्गार काढताना म्हटले होते की, ‘मला नेहमी, काँग्रेसचे राज्यातले आणि देशातले नेते एकीकडे तर विलासराव देशमुख एकीकडे असेच चित्र दिसत आले आहे.’ जेव्हा विजय त्रिवेदी आणि अनुराधा प्रसाद असे म्हणतात, तेव्हा विलासरावांना दिल्लीच्या राजकारणात जाऊन केवळ तीन महिने झाले होते. यावरून, तीनच महिन्यात विलासरावांनी केंद्रात आपली ओळख प्रभावीपणे निर्माण केली होती, हे सिद्ध होते. विलासराव आणि गोपीनाथराव यांच्याशिवाय सभागृह नेहमीच सुने सूने वाटायचे. प्रमोद महाजन यांनी एकदा पत्रकारांना विचारले होते की, "राजकारणात विरोधकांनी विरोध करायचाच असतो, परंतु महाराष्ट्राच्या विधानसभेत गोपीनाथराव यांच्याबरोबर विलासराव नसतील, तर तुम्हाला पत्रकारांनाही सभागृह कव्हर करावे वाटेल का?" हा प्रश्न आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे. विलासराव देशमुख यांनी घालून दिलेला सभ्य आणि सुसंस्कृत राजकारणाचा वारसा आजच्या राजकारणासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हा वारसा ग्रामपंचायतीपासून ते दिल्लीच्या राजकारणापर्यंतचा असून, एवढ्या सहजासहजी हा पुसला जाईल असे वाटत नाही.
पालि: जन-जन की बोली या विषयावर राष्ट्रीय परिषद
ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा लाभलेल्या छत्रपती संभाजीनगर येथे महात्मा गांधी मिशन (MGM) विद्यापीठातर्फे दोन दिवसीय राष्ट्रीय पालि परिषद (Pāli: A Dialect of People/ पालि: जन-जन की बोली) आयोजित करण्यात आली आहे. ही परिषद १४ आणि १५ ऑक्टोबर २०२५ रोजी पार पडणार असून, प्राचीन पालि भाषेतील अमूल्य ज्ञान आणि भगवान बुद्धांचे कालातीत तत्त्वज्ञान आधुनिक समाजासमोर पुन्हा आणणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. सुमारे २५०० वर्षांहून अधिक जुनी असलेली पालि भाषा ही बुद्धांनी आपल्या शिकवणुकीसाठी निवडलेली सामान्य माणसाची भाषा होती. 'युद्धावर नव्हे, तर ज्ञानावर लक्ष केंद्रित करा' हा परिषदेचा मूलमंत्र आहे, जो सामाजिक सलोखा आणि मनाच्या शुद्धीकरणाला प्रोत्साहन देतो.
या परिषदेत संपूर्ण भारतातील नावाजलेले विद्वान आणि तज्ज्ञ वक्ते म्हणून उपस्थित राहणार आहेत. यात डॉ. प्रफुल्ल गडपाल, डॉ. धम्मदीप वानखेडे आणि डॉ. योजना भगत यांच्यासह अनेक मान्यवर पालिचे आधुनिक महत्त्व, बौद्ध कला आणि संस्कृतीवरील प्रभाव अशा विविध विषयांवर मार्गदर्शन करतील. ही परिषद केवळ पालि भाषेच्या अभ्यासापुरती मर्यादित नसून, आंतरविद्याशाखीय संशोधनाला प्रोत्साहन देणारी आहे. तरुण पिढीला इतिहास, तत्त्वज्ञान, भाषाशास्त्र आणि आधुनिक विज्ञानाच्या अभ्यासात पालि साहित्याचे महत्त्व समजावून सांगणे हे यामागचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. 'मेलडीज ऑफ द मिडल पाथ' या धम्मपदावरील संगीत सादरीकरणासारखे कलात्मक उपक्रम हे परिषदेचे विशेष आकर्षण असेल.
या परिषदेचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे संशोधनपर निबंधांसाठीचे आवाहन. पालि आणि बौद्ध अध्ययनाच्या विस्तृत क्षेत्रातील संशोधकांना पालिचा उदय आणि विकास, विपश्यना ध्यान आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व आचार्य सत्यनारायण गोएंका यांच्यासारख्या आधुनिक विद्वानांचे योगदान यांसारख्या विषयांवर आपले शोधनिबंध सादर करण्यासाठी प्रोत्साहित केले जात आहे. या उपक्रमाचा दुहेरी उद्देश आहे: शैक्षणिक संशोधनाला चालना देणे आणि वाढत्या मानवी समानतेसाठी सामाजिक जागरूकता वाढवणे. निवडक आणि उत्कृष्ट निबंधांना प्रतिष्ठित नियतकालिकांमध्ये प्रकाशित करण्याची संधी मिळेल.
इच्छुक प्राध्यापक, व्यावसायिक, संशोधक विद्यार्थी आणि सामान्य विद्यार्थ्यांनी परिषदेच्या महत्त्वाच्या तारखा लक्षात घ्याव्यात. संशोधन सार (Abstract) सादर करण्याची अंतिम तारीख १० ऑक्टोबर २०२५ आहे आणि अंतिम शोधनिबंध सादर करण्याची अंतिम तारीख १२ ऑक्टोबर २०२५ आहे. नोंदणी शुल्क प्राध्यापक/व्यावसायिकांसाठी ₹१५००/, संशोधक विद्यार्थी/एमजीएम प्राध्यापकांसाठी ₹१०००/ आणि विद्यार्थ्यांसाठी ₹३००/ असे माफक ठेवले आहे. छत्रपती संभाजीनगर, जे जगप्रसिद्ध अजिंठा आणि वेरूळ लेण्यांचे घर आहे, तेथे होणारी ही परिषद, भारताच्या समृद्ध आध्यात्मिक वारसा आणि पालि भाषेच्या अभ्यासासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचे व्यासपीठ ठरणार आहे.
महत्वाच्या तारखा
नोंदणी: १३ ऑक्टोबर २०२५
सारांश सादर करणे: १० ऑक्टोबर २०२५
स्वीकृतीची सूचना: सबमिशनच्या दोन दिवसांत
सबमिशन अधिकृत पत्र: १२ ऑक्टोबर २०२५
परिषदेच्या तारखा: १४ आणि १५ ऑक्टोबर २०२५
नोंदणी शुल्क
प्राध्यापक सदस्य आणि व्यावसायिक: रु. १५००/-
संशोधन विद्वान आणि एमजीएमफॅकल्टी सदस्य: रु. १०००/-
विद्यार्थी: रु. ३००/-
अधिक माहिती आणि नोंदणीसाठी दिलेल्या संपर्क तपशीलावर किंवा लिंकवर संपर्क साधा.
Respected Sir/Madam,
Greetings,
MGM, University,Chh.Sambhajinagar(MS)
has organise Two-Day National Conference on
Pāli : A Dialect of People
पालि: जन-जन की बोली
on 14 and 15 Oct.2025
Registration link
https://erp.mgmu.ac.in/asd_EventPublicUserMaster.htm?eventID=157
For details Join what's app group
https://chat.whatsapp.com/JxfgZ6gMZBWKc9dKJYhH3O?mode=ems_copy_t
Contact
Dr. Bhagwat Wagh
8275321307
Dr. Supriya Sangvikar
7021411811
Two-Day National Conference on Pāli: A Dialect of People (पालि: जन-जन की बोली)
Chh. Sambhajinagar (Aurangabad), a city rich with Buddhist heritage, is set to host the Two-Day National Conference on Pāli: A Dialect of People (पालि: जन-जन की बोली) on October 14th and 15th, 2025. Hosted by MGM University's Institute of Indian and Foreign Languages and the Dr. Babasaheb Ambedkar Centre for Buddhist Studies-FIDS, this conference aims to re-introduce the profound wisdom of the ancient Pāli language to the modern public. As the language chosen by the Buddha for his teachings, Pāli served as the accessible "common man's" tongue over 2500 years ago, playing an instrumental role in preserving the earliest Buddhist scriptures in the Tipitaka. The event's core message emphasizes the timeless relevance of Buddha's philosophy, focusing on the need for wisdom over war and promoting social harmony and the purification of the mind.
The conference will feature a remarkable roster of eminent scholars and experts from across India. Distinguished speakers like Dr. Prafull Gadpal, Dr. Dhammadeep Wankhede, and Dr. Yojana Bhagat will deliver lectures on topics ranging from Pāli's relevance in the modern world to its echoes in Buddhist art and culture. The program is designed to be highly interdisciplinary, promoting the study of Pāli literature as essential for the younger generation in understanding various fields, including Philosophy, History, Linguistics, and even modern Sciences. A unique highlight will be 'Melodies of the Middle Path,' a live musical presentation of the Dhammapada, showcasing the artistic depth of this classical language.
A significant aspect of the conference is its call for academic papers, inviting research on a broad spectrum of themes under the umbrella of Pāli and Buddhist studies. Scholars are encouraged to submit work on topics such as the Origin and Development of Pāli, Pāli Inscriptions, Vipassana Meditation, and the contributions of modern figures like Dr. Babasaheb Ambedkar and Acharya Satyanarayan Goenka to the revival of Pāli studies. The goal is not only to foster academic research but also to raise social awareness and advocate for increased human equality globally, with selected papers to be considered for publication in reputed peer-reviewed journals.
Interested participants, including faculty, professionals, research scholars, and students, should note the critical deadlines, with the abstract submission due on October 10th, 2025, and the final paper submission on October 12th, 2025. The registration fee is structured to ensure broad accessibility. This conference offers a timely and necessary platform to delve into the ancient language that is key to understanding India’s rich spiritual and intellectual heritage, particularly in a region that has flourished with Buddhism since the time of the Satavahanas and is home to the world-renowned Ajanta and Ellora Caves. Don't miss this opportunity to connect with the wisdom of the past for a more mindful future.
Ÿ Registration: 13thOctober2025
Ÿ Submission of abstract:10thOctober2025
Ÿ Notification of acceptance: Within two days of the submission
Ÿ Submission of final paper:12thOctober2025
Ÿ Datesof Conference:14th&15thOctober,2025
Ÿ Faculty Members & Professionals :Rs1500/-
Ÿ Research Scholars & MGM Faculty Members: Rs1000/-
Ÿ Students: Rs300/-
Ÿ Payment Details for Registration:
For registration and More Details, Please Follow the links or Contact on the Following Numbers.
Respected Sir/Madam,
Greetings,
MGM, University,Chh.Sambhajinagar(MS)
has organise Two-Day National Conference on
Pāli : A Dialect of People
पालि: जन-जन की बोली
on 14 and 15 Oct.2025
Registration link
https://erp.mgmu.ac.in/asd_EventPublicUserMaster.htm?eventID=157
For details Join what's app group
https://chat.whatsapp.com/JxfgZ6gMZBWKc9dKJYhH3O?mode=ems_copy_t
Contact
Dr. Bhagwat Wagh
8275321307
Dr. Supriya Sangvikar
7021411811